Jan T vs Jan T

Herinneringen aan Jan Timman

Er was ooit een tijd dat ik hooguit bij één overlijden per tien jaar enigszins betrokken was. Inmiddels is dat aantal sluipenderwijs gestegen naar minstens tien in één jaar. In de afgelopen week schoof Jan Timman plotseling aan in het rijtje voor 2026. Ik moet dus wel al behoorlijk oud zijn . Maar bij het terughalen van herinneringen aan Jan Timman zie ik geen 74 jarige voor me maar een joch in korte broek: ik heb hem al vele jaren geleden voor het laatst zelf gezien. Maar ik heb wel drie keer daadwerkelijk tegen hem gespeeld!

Ik zag hem voor het eerst in Den Haag  bij een andere tiener die bij hem thuis zeven andere scholieren had uitgenodigd voor een vierdaags zevenrondig toernooitje in de schoolvakantie. Er was ook een tienjarig jochie in korte broek, helemaal op de fiets uit Delft, over wie gefluisterd werd dat die al heel goed kon schaken: Jan Timman. Die won vervolgens alles, ook van mij. Daarmee leek de weg naar toekomstige (jeugd)kampioenschappen voor mij (want je bent jong en je wilt wat) toen al bij voorbaat afgesneden. Want Delft viel onder de Haagse Schaakbond. Maar toen ik als geneeskunde-student op mijn 18^e in Leiden ging wonen kwamen beide Jannen elkaar als jeugdkampioen van HSB en LeiSB in 1964 weer tegen in Rotterdam in de strijd om het Jeugdschaakkampioenschap van Nederland. De Amsterdammer Hans Ree werd eerste; Jan Timman (12 jaar!) tweede. Ik eindigde bijna onderaan. In de zomer hierna speelde ik voor de derde keer tegen hem in een jeugdtoernooi van een levensverzekeringsconcern in Den Haag. Voor de derde keer verloor ik.

Daarna liepen onze wegen definitief uiteen. De ene Jan T. zwierf steeds vaker de hele wereld over van het ene toernooi naar het andere, uiteindelijk uitgroeiend tot bijna-wereldkampioen. De andere Jan T. ging als tropenarts naar Afrika en probeerde daar de problemen van zwart op te lossen, maar raakte daar geen stuk meer aan omdat ze in Afrika alleen maar goed lijken te kunnen dammen.

Toch blijk ik, zo begreep ik jaren later toen ik al lid was van onze club, tegen Jan Timman een onsterfelijke partij te hebben gespeeld. In de externe competitie van onze club vertelde mijn tegenstander dat hij bij de voorbereiding op het spelen tegen mij op internet had rondgespeurd. En wat vond hij? Wat beide Jannen hadden gedaan in Rotterdam in1964!I k heb het nagespeeld: eindspel met ongelijke oerslechte lopers; een kind had dit met de ogen dicht potremise gehouden. Maar ik zag kans, als een konijn in de koplampen, te verliezen. Wie wil kan het nog steeds even naspelen: Timman/Toorman/schaak. Of dit filmpje bekijken op YouTube. Ik ontdekte dat het de tweede partij van Jan Timman was die na een eerste partij tegen de Engelse meester Cafferty vervolgens in een eindeloze reeks op het internet is gezet. Wat moet ik hiervan denken? Ik had Jan ooit nog eens willen vragen waarom mijn schaaksmetje onderdeel is geworden van zijn triomfreeks. Te laat!

Jan Toorman